WIEDZA I ANALIZY

Otwarcie przychodni to decyzja inwestycyjna, nie tylko medyczna. Jak ocenić, czy przedsięwzięcie ma sens?

Pytanie „czy w tej okolicy brakuje takiej placówki” i pytanie „czy ta placówka się zwróci” prowadzą do różnych analiz i bywa, że do przeciwnych wniosków. Pokazujemy, jak policzyć otwarcie przychodni przed wydaniem pierwszej złotówki.

· Grupa MEDAP

Laptop, kalkulator, terminal płatniczy i dokumenty na biurku

Dwa pytania, które łatwo pomylić

Pomysł na własną placówkę rodzi się zwykle z obserwacji zawodowej. Specjalista widzi kolejki do swojej poradni, słyszy od Pacjentów, że najbliższy termin w okolicy jest za trzy miesiące, i wyciąga wniosek, że miejsce na rynku istnieje. Ten wniosek bywa trafny. Nie odpowiada jednak na pytanie, które decyduje o powodzeniu przedsięwzięcia.

Zapotrzebowanie mówi o tym, czy znajdą się Pacjenci. Rachunek inwestycyjny mówi o tym, czy przy realnej cenie, realnym koszcie kadry i realnym tempie dochodzenia do obłożenia przedsięwzięcie zwróci włożony kapitał w akceptowalnym czasie. Są sytuacje, w których zapotrzebowanie jest ogromne, a inwestycja nie ma sensu, ponieważ dostępni specjaliści oczekują udziału w przychodzie, przy którym nie zostaje nic na pokrycie kosztów stałych.

Rozdzielenie tych dwóch pytań na samym początku jest najtańszą rzeczą, jaką można zrobić. Analiza, która kończy się rekomendacją negatywną, kosztuje ułamek tego, co kosztuje zamknięcie działającej placówki po osiemnastu miesiącach.

Z czego składa się nakład początkowy

Pierwsza wersja budżetu inwestycyjnego, którą dostajemy od Klienta, prawie zawsze zawiera adaptację lokalu i wyposażenie, a prawie nigdy nie zawiera kapitału obrotowego na okres rozruchu. Jest to pominięcie o największych konsekwencjach, ponieważ dotyczy pieniędzy potrzebnych wtedy, gdy wszystkie pozostałe zostały już wydane.

Przykładowy nakład początkowy — przychodnia z czterema gabinetami, lokal w stanie do adaptacji
Pozycja Kwota
Projekt, uzgodnienia, nadzór40 000 zł
Adaptacja lokalu wraz z instalacjami380 000 zł
Wyposażenie gabinetów, rejestracji i poczekalni260 000 zł
System gabinetowy, sprzęt informatyczny, łącza45 000 zł
Rejestracja podmiotu, dokumentacja, opłaty15 000 zł
Identyfikacja wizualna, strona, materiały, kampania otwarcia35 000 zł
Nakład rzeczowy razem775 000 zł
Kapitał obrotowy na okres rozruchu145 000 zł
Nakład początkowy razem920 000 zł

Model powyżej jest ilustracją mechanizmu, a nie wyceną konkretnego przedsięwzięcia. Rozpiętość kosztu adaptacji między lokalem w stanie surowym a lokalem po innej działalności medycznej bywa dwukrotna, a wyposażenie zależy od profilu poradni. Stała pozostaje proporcja: pozycja, o której najłatwiej zapomnieć, odpowiada za blisko jedną szóstą zapotrzebowania na kapitał.

Krzywa dochodzenia do obłożenia

Placówka nie osiąga docelowego obłożenia w dniu otwarcia. Pacjent trafia do nowej poradni przez polecenie, wyszukiwarkę albo portal rezerwacyjny, a każdy z tych kanałów potrzebuje czasu. Równolegle budowany jest zespół — specjalista rzadko przychodzi od razu na pełny grafik, zwykle zaczyna od jednego dnia w tygodniu i zwiększa zaangażowanie w miarę, jak jego własny kalendarz się wypełnia.

W projektach, które prowadziliśmy, dojście do obłożenia uznawanego za docelowe zajmuje od dwunastu do osiemnastu miesięcy dla poradni specjalistycznej w mieście średniej wielkości. Założenie szybsze wymaga uzasadnienia: przejęcia istniejącej bazy Pacjentów, rozpoznawalnego nazwiska w zespole albo kontraktu zapewniającego strumień zgłoszeń od pierwszego miesiąca.

Przyjmijmy strukturę kosztów i cen opisaną w analizie rentowności: osiemset osiemdziesiąt godzin zdolności usługowej miesięcznie, średnia wartość godziny 280 zł, udział wynagrodzeń specjalistów na poziomie pięćdziesięciu dwóch procent przychodu, koszty stałe 53 200 zł miesięcznie.

Dochodzenie do obłożenia i wynik operacyjny w ujęciu rocznym
Rok Średnie wykorzystanie Przychód roczny Wynik operacyjny Narastająco
Pierwszy40%1 182 720 zł−70 694 zł−70 694 zł
Drugi60%1 774 080 zł213 158 zł142 464 zł
Trzeci70%2 069 760 zł355 085 zł497 549 zł
Czwarty75%2 217 600 zł426 048 zł923 597 zł

Nakład wraca pod koniec czwartego roku działalności, po mniej więcej trzech latach i jedenastu miesiącach. To wynik przeciętny dla tej klasy przedsięwzięć i nie jest ani zły, ani szczególnie zachęcający. Jego znaczenie polega na czym innym: pokazuje, że inwestycja w placówkę ambulatoryjną jest przedsięwzięciem średnioterminowym i nie da się jej oceniać przez pryzmat pierwszego roku.

Zapotrzebowanie na gotówkę jest większe niż nakład

Pierwszy rok zamyka się stratą operacyjną rzędu siedemdziesięciu tysięcy złotych, ale rozkład tej straty w czasie jest nierówny. Najgłębszy moment przypada między czwartym a ósmym miesiącem, gdy koszty stałe działają już w pełni, a obłożenie dopiero przekracza trzydzieści procent. Maksymalne skumulowane zapotrzebowanie na gotówkę przekracza w tym modelu dziewięćset tysięcy złotych, licząc razem z nakładem rzeczowym.

Inwestor, który zabezpieczył 775 000 zł, czyli dokładnie tyle, ile wynika z kosztorysu adaptacji i wyposażenia, zetknie się z brakiem środków w momencie najgorszym z możliwych — gdy placówka już działa, ma zobowiązania wobec zespołu i Pacjentów, a jeszcze nie zarabia. Decyzje podejmowane pod presją płynności są najdroższymi decyzjami w całym przedsięwzięciu.

Najczęstsza przyczyna kłopotów nowej placówki nie leży w złym pomyśle ani w braku Pacjentów. Leży w tym, że nikt nie policzył, ile pieniędzy trzeba mieć w ósmym miesiącu. Rachunek wyników pokazuje, czy przedsięwzięcie ma sens. Rachunek przepływów pokazuje, czy da się dotrwać do momentu, w którym ten sens się ujawni. Te dwie rzeczy trzeba liczyć osobno.

Andrzej PanufnikCzłonek Zarządu i Dyrektor Finansowy Grupy MEDAP, odpowiada za procesy finansowe i administracyjne

Próg rentowności wyrażony w godzinach

Przy marży pokrycia na poziomie czterdziestu ośmiu procent i kosztach stałych 53 200 zł miesięcznie placówka wychodzi na zero przy przychodzie 110 800 zł, czyli przy trzystu dziewięćdziesięciu sześciu sprzedanych godzinach. Odpowiada to czterdziestu pięciu procentom wykorzystania grafiku.

Wyrażenie progu w godzinach, a nie w złotówkach, ma znaczenie praktyczne. Kierownik placówki nie zarządza przychodem bezpośrednio — zarządza grafikiem, obsadą i dostępnością terminów. Cel sformułowany jako „trzysta dziewięćdziesiąt sześć godzin” jest wielkością, na którą realnie wpływa i którą sprawdza w systemie gabinetowym w każdej chwili.

Warto przy tym pamiętać, że próg rentowności przesuwa się przy każdej zmianie struktury wynagrodzeń. Podniesienie udziału specjalistów z pięćdziesięciu dwóch do pięćdziesięciu pięciu procent przesuwa go z czterdziestu pięciu na czterdzieści osiem procent wykorzystania. Trzy punkty procentowe marginesu bezpieczeństwa znikają w jednej rozmowie o warunkach współpracy.

Lokalizacja: co naprawdę trzeba sprawdzić

Analiza lokalizacji dla placówki medycznej różni się od analizy dla handlu czy gastronomii. Liczba przechodniów nie ma tu większego znaczenia, ponieważ wizyta jest planowana, a nie impulsowa. Istotne są cztery inne rzeczy.

Dostępność kadry. To jest ograniczenie silniejsze niż popyt i zarazem najczęściej niedoszacowane. Lokalizacja z realnym zapotrzebowaniem, ale bez specjalistów gotowych tam pracować, jest lokalizacją bez przedsięwzięcia. Przed podpisaniem umowy najmu warto przeprowadzić rozmowy wstępne z potencjalnymi współpracownikami i zweryfikować oczekiwane warunki, bo to one zdecydują o marży pokrycia.

Otoczenie konkurencyjne w kategoriach terminów, nie liczby podmiotów. Pięć poradni z terminami odległymi o trzy miesiące oznacza rynek z niezaspokojonym popytem. Dwie poradnie przyjmujące w ciągu tygodnia oznaczają rynek nasycony, niezależnie od tego, że podmiotów jest mniej.

Parametry lokalu wobec wymagań dla działalności leczniczej. Wysokość pomieszczeń, dostęp do wody w gabinetach, wentylacja, podział na strefy, dostępność dla osób z ograniczoną sprawnością. Lokal tańszy o pięćset złotych miesięcznie, wymagający adaptacji droższej o sto tysięcy, jest lokalem droższym przez kolejne szesnaście lat.

Dojazd i parkowanie. Dla Pacjenta planującego wizytę z wyprzedzeniem liczy się przewidywalność dotarcia, a nie odległość. Brak miejsc postojowych w okolicy przekłada się bezpośrednio na odsetek nieodwołanych wizyt.

Pytam Klienta o trzy rzeczy, zanim zaczniemy liczyć cokolwiek innego. Ilu specjalistów z potrzebnych specjalizacji rozmawiało już z nim na poważnie. Jakiego udziału w przychodzie oczekują. Ile godzin tygodniowo są gotowi poświęcić w pierwszym roku. Jeżeli nie ma odpowiedzi na te trzy pytania, model finansowy opisuje przedsięwzięcie, które nie istnieje.

Ernest DobrzyńskiDyrektor Zarządzający Grupy MEDAP, ekspert do spraw organizacji ochrony zdrowia i optymalizacji procesów

Trzy scenariusze i krytyczna ocena założeń

Model jednoscenariuszowy jest bezużyteczny dla decyzji, ponieważ nie pokazuje, co się dzieje przy odchyleniu od założeń. Minimalny zestaw obejmuje wariant ostrożny, bazowy i optymistyczny, przy czym różnić się powinny w trzech parametrach o największej wrażliwości.

Tempo dochodzenia do obłożenia. W wariancie ostrożnym docelowy poziom osiągany jest po dwudziestu czterech miesiącach zamiast po osiemnastu. Wydłużenie o pół roku podnosi zapotrzebowanie na gotówkę o około stu dwudziestu tysięcy złotych i przesuwa zwrot o rok.

Udział wynagrodzeń specjalistów. Przedział od pięćdziesięciu do pięćdziesięciu ośmiu procent obejmuje realny zakres negocjacyjny. Górna granica tego przedziału daje w modelu bazowym wynik operacyjny niższy o ponad sto pięćdziesiąt tysięcy złotych rocznie.

Średnia wartość godziny. Zależy od struktury usług, a ta w pierwszym roku rzadko odpowiada założeniom. Nowa placówka przyjmuje więcej konsultacji pierwszorazowych i mniej świadczeń o wyższej wartości, co obniża średnią o dziesięć do piętnastu procent wobec stanu docelowego.

Krytyczna ocena założeń jest tą częścią analizy, której najtrudniej wymagać od siebie samego. Inwestor przygotowujący własny model ma naturalną skłonność do przyjmowania wartości, które domykają rachunek, ponieważ decyzja o otwarciu zapadła w nim wcześniej niż powstał arkusz. Rolą doradcy jest zakwestionowanie tych wartości, zanim zrobi to rzeczywistość.

Kiedy rekomendacja brzmi: nie otwierać

Są układy parametrów, przy których przedsięwzięcie nie powinno ruszyć, i warto je nazwać wprost.

  • Zabezpieczony kapitał pokrywa nakład rzeczowy, lecz nie obejmuje okresu rozruchu, a nie ma dostępu do finansowania uzupełniającego.
  • Oczekiwania kadry co do udziału w przychodzie przekraczają poziom, przy którym marża pokrycia starcza na koszty stałe przy realistycznym obłożeniu.
  • Jedyny scenariusz domykający rachunek zakłada obłożenie powyżej osiemdziesięciu procent, które w praktyce ambulatoryjnej osiągane jest rzadko i nie utrzymuje się długo.
  • Umowa najmu wiąże na okres dłuższy niż horyzont, w którym da się ocenić powodzenie, i nie przewiduje wyjścia.
  • Przedsięwzięcie opiera się na jednej osobie, której niedostępność zatrzymuje przychód w całości.

Rekomendacja negatywna nie zamyka tematu na zawsze. Zwykle wskazuje warunki, po których spełnieniu wrócić do niego warto: inną lokalizację, inny profil poradni, mniejszą skalę na start albo inny model współpracy z kadrą.

Lista kontrolna przed decyzją

  • Zdolność usługowa w godzinach i założone wykorzystanie w kolejnych dwunastu miesiącach.
  • Średnia wartość godziny wynikająca z cennika i zakładanej struktury usług.
  • Udział wynagrodzeń specjalistów potwierdzony rozmowami, a nie przyjęty z rynku.
  • Pełna lista kosztów stałych wraz z pozycjami pojawiającymi się dopiero po otwarciu.
  • Próg rentowności wyrażony w godzinach i w miesiącu, w którym zostanie osiągnięty.
  • Maksymalne skumulowane zapotrzebowanie na gotówkę i źródło jego pokrycia.
  • Okres zwrotu w trzech scenariuszach wraz z założeniami każdego z nich.
  • Warunki wyjścia z umowy najmu i z umów z kadrą.

Komplet powyższych pozycji mieści się na kilku stronach i powstaje w ciągu dwóch do czterech tygodni. Jest to najtańszy etap całego przedsięwzięcia i jedyny, na którym zmiana decyzji nic nie kosztuje.

Modele liczbowe zawarte w opracowaniu są przykładami ilustrującymi mechanizm, a nie danymi rzeczywistych placówek ani prognozami konkretnych przedsięwzięć.